كنترل كيفيت پرسشنامه

موضوع کنترل کيفيت نتايج يک 1 انلاین دامنه وسیعی از موضوعات مختلف را در بر می گيرد. اگر پرسشنامه را مانند يک آزمون فرض کنيم، به طور کلی می توان گفت يک آزمون خوب بايد از ويژگی های مطلوبی مانند عينيت، سهولت اجرا، عملی بودن، سهولت تعبير و تفسير، روايی و پايايی برخوردار باشد تا به نتايج درستی منجر شود. در بين اين ويژگی ها روائی و پايائی از اهميت بيشتری برخوردارند.

1 اعتبار و روايي (Validity)

روايی پرسشنامه عبارت است از توانايی ابزار مورد نظر در اندازه گيری صفتی که پرسشنامه برای اندازه گيری آن طراحی شده است و شامل روايی صوری، روايی محتوی، روايی سازه، روايی پيش بينی و .... می باشد. در حقيقت پرسشنامه يک ابزار اندازه گيری است که قرار است ويژگی هايی از يک جمعيت را اندازه گيری کند. سوال اين است که آيا اين ابزار اندازه گيری که برای ارزيابی يک ويژگی در جامعه (مانند تعهد سازمانی) طراحی شده است به چه ميزان می تواند اين ويژگی را اندازه گيری کند. هر قدر سوالات پرسشنامه ويژگی های مورد نظر را بهتر بسنجند، پرسشنامه دارای روايی بيشتری است. به طور کلی آزمونی دارای روايی است که برای اندازه گيری يک ويژگی کافی و مناسب باشد.

2 پايائي (Reliability)

يک سوال اساسی ديگر در مورد پرسشنامه يا هر آزمون ديگری اين است که اين ابزار اندازه گيری در شرايط يکسان تا چه اندازه نتايج يکسانی بدست می دهد؟ به عبارتی اگر آزمونی را در شرايط يکسان چند بار تکرار کنيم، تقريبا نتايج يکسانی داشته باشد. به طور کلی پايائی يک وسيله اندازه گيری، عمدتا به دقت و کيفيت نتايج حاصل از آن اشاره می کند. يا می توان گفت پايائی به دقت، اعتماد پذيری، ثبات يا تکرار پذيری نتايج آزمون اشاره دارد. برای اندازه گيری پايائی يک پرسشنامه شاخصی به نام ضريب پايائی وجود دارد. اين ضريب به اشکال مختلفی محاسبه می شود و مقدار آن بين صفر و يک در نوسان است. اين ضريب هر مقدار به يک نزديک تر باشد، پرسشنامه از پايايی بيشتری برخوردار است.

3 رابطه روايي و پايائي

رابطه بين روايی و پايائی را می توان چنين بيان کرد که يک آزمون بايد پايا باشد تا بتواند روا باشد. اگر آزمونی در هر بار اجرا روی تعدادی نمونه نتايج مختلفی بدست دهد، آن آزمون يک آزمون پايا نخواهد بود و در واقع هيچ چيز را به درستی اندازه نخواهد گرفت و اگر يک آزمون چيزی را به درستی اندازه گيری نکند، هيچ اطلاعات مفيدی به ما نخواهد داد. برای مثال يک آزمون رياضی برای اندازه گيری محتوا و هدف های درس تاريخ، روا (مناسب) نيست. اما اين آزمون می تواند مطالب رياضی را که اندازه می گيرد با دقت (به طور پايا) اندازه گيری کند. پس برای اين که يک آزمون روا باشد بايد نخست پايا باشد. يعنی پايايی شرط روايی است اما روايی برای پايايی ضروری نيست.

4 روش هاي تعيين پايايي

روش های تعيين پايايی متنوع اند که به پاره ای از آنها در زیر اشاره می شود:

4.1. روش آلفای کرونباخ (Alpha) برای مشاهده روش همبستگی درونی در پايايی يک پرسشنامه

4.2. روش دو نیمه کردن (Split-Half) برای مشاهده روش همبستگی درونی در پايايی يک پرسشنامه

4.3. روش گاتمن  (Gattman) برای مشاهده حدود پائین و بالای روائی

4.4. روش موازی (Parallel) برای مشاهده پايايی دو فرم موازی از يک آزمون

4.5. روش موازی اکید (Strict Parallel) در اين روش برآورد اعتبار علاوه بر فرض يکسان بودن واريانس های دو آزمايش، تحت فرض يکسان بودن ميانگين ها نيز صورت می گيرد.

در استفاده از روش آلفای کرونباخ برای سنجش پایائی پرسشنامه محدوده مقادیر قابل قبول آلفا: بین 0.7 تا 1 عالی ، بین 0.4 تا 0.7 خوب و کمتر از  0.4  ضعیف محسوب مي شود.

 روش هاي تعيين روائی

برای تعیین روائی محتوای یک آزمون از روش های نظری استفاده می شود که بیشتر آنها بر تجربه و نظر خبرگان استوار است. برای ارزیابی روائی سازه، از روش تحلیل عاملی ( Factor Analysis) استفاده می شود.

قابل ذكر است نرم افزار SPSS كليه امكانات و ابزار هاي لازم براي سنجش آلفاي كرونباخ و تحليل عاملي را دارا مي باشد.

 توزيع نهائي پرسشنامه

پس از تدوین پرسشنامه و كنترل كيفيت اوليه تعیین چگونگی توزیع و جمع آوری پرسشنامه مطرح مي شود.

برای این کار دو روش متداول است:

تحویل پرسشنامه ها به پاسخ دهندگان به صورت مستقیم

 پست کردن پرسشنامه ها.

منبع